Digitaal pesten, wat nu?

Cyberpesten komt veel voor. Twaalf procent van de kinderen wordt wel eens gepest via de e-mail of sms. Vijftien procent van de kinderen zegt zelf wel eens te pesten (Qrius, 2005). Jongens worden meer gepest dan meisjes (IVO, 2006).

In deze special leest u hoe kinderen digitaal gepest worden, wat de moderne versie van slaan of schelden is, en waaraan u kunt merken dat uw kind slachtoffer is. Ook geven we enkele tips zodat u pesten vlug kunt ontdekken.

Plagen of pesten

Tussen plagen en 'echt' pesten zit een verschil. Er is sprake van ‘plagen' als kinderen aan elkaar gewaagd zijn: de ene keer doet de één iets onprettigs, een volgende keer is het de ander. 'Pesten' is bedreigend van aard. Het slachtoffer wordt uitgescholden, vernederd, gekleineerd. Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische en/of fysieke mishandeling bij iemand die niet in staat is om zichzelf te verdedigen (psycholoog en pestdeskundige Bob van der Meer). Gebeurde dit vroeger veelal in de klas, tegenwoordig ook in de eigen huiskamer.

Digitaal pesten: enkele voorbeelden

Online pesten gebeurt op verschillende manieren: via forums, e-mail, chatprogramma's, webwinkels, ... Pestkoppen versturen anonieme mailtjes of sms'jes, schelden via e-mail, chatbox of MSN, en plaatsen foto's op internet. Hun creativiteit is hierbij helaas onuitputtelijk. Het geschreven woord is kwetsender dan het gesproken woord. Uw kind kan dat immers steeds weer herlezen. Op internet kan een kind ook nog eens gepest worden door iemand die hij of zij helemaal niet kent.

Forums
Kinderen kunnen vrij anoniem (onder een pseudoniem of nickname) berichten plaatsen op forums en in gastenboeken. Het is dus heel makkelijk om vervelende dingen over iemand te schrijven. En als dat op een populaire site gebeurt, zullen veel mensen het lezen. Pesten via internet is daarbij vaak veel harder dan pesten in het gewone leven. De daders kunnen immers anoniem blijven en durven daardoor hun treiterijen te overdrijven.

Zo verscheen er nog niet zo lang geleden een erotische tekst over een meisje op een sekssite, compleet met haar naam en telefoonnummer. Het tienjarige meisje en haar ouders werden daarna voortdurend gebeld door hijgerige jongens en mannen. Pas na negen maanden telefoonterreur bleek dat drie klasgenootjes van het meisje uit groep 7 de tekst op de sekssite hadden geplaatst.

Filmen met mobieltje of webcam
Digitaal pesten is ook het uitlokken van een vechtpartij en deze filmen met een digitale camera van een mobiele telefoon. Dit filmpje wordt daarna op internet gezet. Zo kan iedereen ‘genieten' van de mishandelingen.

Ook opnames die via de webcam worden gemaakt, kunnen vastgelegd worden door een ander. Die opnames kunnen de gefilmde persoon jarenlang achtervolgen.

Hoe kunt u merken dat uw kind gepest wordt?

Uit IVO-onderzoek blijkt dat kinderen die zelf online pesten en kinderen die in het 'echte' leven gepest worden risicogroepen zijn voor digitaal pesten. Het risico op digitale pesterijen neemt vooral toe bij sociale netwerksites, die hun leden immers stimuleren om zo veel mogelijk nieuwe contacten te leggen.

Hoe kunt u nagaan of uw kind gepest wordt? Het is moeilijk om daarachter te komen, want kinderen vertellen meestal niet aan hun ouders en leerkrachten dat ze gepest worden (56-80% zwijgt; KPN 2005). U kunt het dan alleen afleiden aan veranderingen in gedrag, schoolresultaten, een verminderde eetlust of slechte nachtrust. Ook als uw kind niet mee wil op een schoolreisje of een sportdag of plotseling een sterk minderwaardigheidsgevoel ontwikkelt, kan er sprake zijn van pesten.

Enkele tips

Het is belangrijk dat kinderen en jongeren hun ervaringen niet voor zich houden. Door over pesterijtjes en pesterijen te praten, komt een oplossing dichterbij.

Belangstelling tonen
Toon daarom - vanaf internetdag één - interesse voor de leefwereld van uw kind op internet. Zorg ervoor dat chatten en e-mailen gewone gespreksonderwerpen zijn. Als u de internetwereld kent en hier belangstelling voor toont, zal uw kind eerder naar u toekomen als dat nodig is.

Praten
Vertel over uw eigen ervaringen en vraag uw kind(eren) wat zij allemaal doen en meemaken en hoe ze dat vinden. Zo geeft u ze de mogelijkheid te vertellen wanneer zij worden gepest.

Steun bieden
Laat uw kind weten dat het altijd bij u terecht kan.

Niet strafbaar, tenzij...

Pesten is niet strafbaar, tenzij een kind stelselmatig wordt belaagd. In het laatste geval is er sprake van stalking en dan kunt u als ouder aangifte doen. Ook wanneer uw kind lichamelijk letsel of materiële schade is toegebracht, kunt u de politie inschakelen.

Portretrecht
Als een volwassene of kind mensen fotografeert, heeft de maker van de foto daarop auteursrecht. Maar de personen op de foto's hebben ook rechten: portretrecht. Het is niet toegestaan om mensen ongevraagd op internet te zetten. Een jongen uit Epe deed dat wel en kreeg daarvoor straf. Hij werd geschorst omdat hij gemanipuleerde foto's van onthoofde docenten op een internetsite had geplaatst.

Kinderporno
Het op internet zetten van naaktfoto's van kinderen valt onder de Wet op de kinderporno. Het maken en het verspreiden van kinderporno is strafbaar. Ook de personen die dergelijke foto's doorsturen zijn strafbaar. Nederlandse jongens die in 2006 blootfoto's op internet plaatsten, kregen taakstraffen.

Hacken
Hacken, het inbreken op de computer van een ander, is een strafbaar feit.

Als u wettelijk gezien geen aangifte kunt doen, kunt u wel een melding maken. De politie is dan in ieder geval op de hoogte van de feiten. De politie kan op deze wijze feiten verzamelen over een pester. Meer over digitaal pesten en gerechtelijke uitspraken vindt u op Pestweb.nl.

Wat een kind moet weten

Pesten is meestal niet iets dat ineens verdwijnt; het gaat niet zomaar over. Als je gepest wordt, denk dan nooit dat het aan jou ligt, want dat is niet zo. Een paar adviezen:

• Neem iemand in vertrouwen: je ouders, een leerkracht of iemand anders die je vertrouwt.
• Geef niet te snel je e-mail adres door aan anderen. Dit is een privé-gegeven net als je adres en je telefoonnummer.
• Bewaar je eigen wachtwoorden zorgvuldig, zodat het niet makkelijk is om bijvoorbeeld jouw MSN-, profielsite- of online gaming account te kraken. Geef ze aan niemand door.
• Reageer niet op hate-mail of andere ongewenste e-mail. Als de dader geen respons krijgt, gaat de lol er hopelijk snel vanaf. Blokkeer - als je weet hoe dat moet - de afzenders.
• Als je aan het chatten bent en iemand gaat schelden, vloeken, beledigen, bedreigen of pesten, kun je die andere chatter negeren als ze privé met je willen gaan. Hiervoor hoef je alleen de 'negeer' of 'ignore' knop te gebruiken. Je kunt ook de moderator van de chatsite waarschuwen. Daarnaast kun je een klacht indienen bij de chatsite zelf. Dit doe je door op de klachtenbutton te klikken op de chatsite.
• Bewaar alle e-mails en nare briefjes die je krijgt als bewijsmateriaal.
• Praat met je vader of moeder, vriendinnen of de juf.

Wat u kunt doen als ouder

Uitleg geven
Breng kinderen gedragsregels bij; wat wel en wat niet mag op internet. Laat weten dat pesten nooit toegestaan is (uw kind mag dus ook niet zelf pesten). Laat weten, vooral bij vervelende ervaringen, dat u er altijd bent voor uw kind.

Leg uw kind uit om nergens namen, telefoonnummers of adressen achter te laten; zelfs niet op een eigen homepage. Ook kunnen zij beter nergens de naam van hun school, vriendjes en vriendinnetjes of broers en zussen melden.

Leer uw kind te relativeren. Soms zijn pestmails niet specifiek voor hem of haar bedoeld en is het beter om deze e-mails helemaal te negeren.

Aanpak thuis
Als u als ouder te horen krijgt dat uw kind gepest wordt, kunt u uw kind helpen door te luisteren, vragen te stellen en een enkele voorzichtige suggestie te doen. Vraag door, luister: ‘Waar werd je gepest, wat deed jij toen, wat zou je willen, hoe voelde je je, wat deden de anderen?'
U kunt uw kind aanraden om er met vriendjes of vriendinnetjes over te praten. Misschien durven ze samen iets te ondernemen tegen de pesters.

Vervelende e-mails blokkeren
Als uw kind slachtoffer is van pestmails, dan kunt u afzenders blokkeren. De meeste e-mail programma's, waaronder Outlook en Outlook Express, hebben de mogelijkheid om specifieke afzenders te blokkeren. E-mail blokkeren in Outlook Express gaat als volgt. Vanuit een ongewenste mail gaat u naar Bericht en dan naar Afzender blokkeren. Daarna belanden alle mailtjes van deze afzender rechtstreeks in de prullenbak. Per ongeluk de verkeerde persoon geblokkeerd? Ga dan naar Extra gevolgd door Afzenders blokkeren en corrigeer uw instellingen. In Outlook kiest u Acties gevolgd door Ongewenste e-mail.
Ook kunt u een spamfilter installeren in de strijd tegen hatemails of uw kind een nieuw e-mail adres geven.

Aanpak op school
U kunt - in overleg met uw kind - het probleem van het pesten op school aankaarten. Op vele scholen vinden al jaren anti-pestprojecten plaats. Als er geen anti-pestbeleid is en de school onderneemt geen actie, dan kunt u overwegen een andere school voor uw kind te zoeken.

Nadere informatie

Voor een advies rondom internetpesten kunnen kinderen, ouders en leerkrachten bellen met de hulplijn van Pestweb.nl: 0800-2828280 of mobiel 0900-2828280 en dat kan elke schooldag van 14.00 tot 17.00 uur.

U kunt uw kind ook een weerbaarheidsheidstraining laten volgen. Voor meer informatie over zulke trainingen kunt u terecht op Kanjertraining, Weerbaar nu!, Rots en water, en weerbaar.info.

Tot slot: ook de vertrouwensinspecteur en de leerplichtambtenaar kunnen een rol spelen als het gaat om pesten. De vertrouwensinspecteur van de Inspectie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is een klankbord voor leerlingen, ouders en personeelsleden die slachtoffer zijn van bijvoorbeeld geweld, pesten of intimidatie. Bij dreigend schoolverzuim kunt u de leerplichtambtenaar inschakelen. Deze bemiddelt en adviseert bij conflicten tussen jongeren, hun ouders en/of scholen.

Pesten verziekt de sfeer in de groep. Daarnaast heeft pesten een enorme impact binnen het gezin van de gepeste persoon. Pesten aanpakken is dus belangrijk voor alle betrokkenen. Ieder kind wil veilig zijn, hopelijk dragen onze tips en suggesties daaraan bij.